به گزارش نسیم امروز، روزنامه نسیم خراسان شمالی در گزارشی نوشت: در همین چارچوب، دستور اخیر وزیر کشور به استانداران مناطق مرزی برای «بی‌اثر‌سازی تهدید محاصره دریایی»، این پرسش را برجسته‌تر کرده که آیا مرزها در شرایط کنونی یک تهدید هستند یا فرصتی راهبردی برای عبور از بحران؟

استان‌های مرزی ایران، از شمال شرق تا جنوب و غرب کشور، همواره نقشی دوگانه در معادلات اقتصادی و امنیتی داشته‌اند؛ از یک‌سو دروازه‌های ارتباط با کشورهای همسایه و مسیرهای تجاری محسوب می‌شوند و از سوی دیگر، به‌دلیل نزدیکی به کانون‌های تنش، در معرض تهدیدهای امنیتی قرار دارند.

در شرایط فعلی که اقتصاد ایران با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و فشارهای خارجی مواجه است، این مناطق بار دیگر به کانون توجه سیاست‌گذاران تبدیل شده‌اند.

دستور وزیر کشور به استانداران مرزی برای فعال‌سازی ظرفیت‌ها و کاهش اثرات احتمالی محدودیت‌های دریایی، نشانه‌ای از تغییر رویکرد به سمت استفاده حداکثری از ظرفیت‌های زمینی و منطقه‌ای است.

یک مقام محلی در یکی از استان‌های مرزی شمال شرق کشور می‌گوید: وقتی مسیرهای دریایی با چالش مواجه می‌شود، اهمیت مرزهای زمینی چند برابر می‌شود. اینجا می‌تواند مسیر جایگزین تجارت و تأمین کالا باشد.

در خراسان شمالی، اگرچه این استان به‌طور مستقیم مرز فعال تجاری گسترده‌ای ندارد، اما نزدیکی جغرافیایی به ترکمنستان و قرار گرفتن در مسیر ترانزیتی شرق کشور، آن را به بخشی از این معادله تبدیل کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند که تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و فعال‌سازی بازارچه‌های مرزی می‌تواند به افزایش نقش این استان در تجارت منطقه‌ای کمک کند.

در همین راستا، موضوع «دیپلماسی مرزی» نیز اهمیت بیشتری یافته است. همکاری با کشورهای همسایه، تسهیل مبادلات تجاری و ایجاد مسیرهای جدید صادراتی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از فشارهای ناشی از محدودیت‌های بین‌المللی را کاهش دهد.

با این حال، استفاده از ظرفیت مرزها بدون چالش نیست. یکی از مهم‌ترین مشکلات، ضعف زیرساخت‌ها در برخی مناطق مرزی است.

کمبود جاده‌های مناسب، امکانات گمرکی محدود و نبود شبکه‌های حمل‌ونقل کارآمد، از جمله موانعی است که توسعه تجارت مرزی را با کندی مواجه کرده است.

یک فعال اقتصادی در شرق کشور می‌گوید: ما ظرفیت صادرات داریم، اما زیرساخت‌ها پاسخگو نیست. اگر این مشکلات حل شود، می‌توانیم بخش مهمی از نیاز بازار را از طریق کشورهای همسایه تأمین کنیم.

در کنار مسائل اقتصادی، ابعاد امنیتی نیز همچنان مطرح است. برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که در شرایط افزایش فشارهای خارجی، مرزها ممکن است به محل بروز برخی تهدیدها تبدیل شوند؛ از قاچاق کالا گرفته تا تحرکات غیرقانونی. به همین دلیل، تقویت نظارت و مدیریت هوشمند مرزها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

در این میان، نقش مردم مناطق مرزی نیز قابل توجه است. ساکنان این مناطق، به‌دلیل ارتباط مستقیم با آن سوی مرز، می‌توانند به‌عنوان پل ارتباطی میان اقتصادهای محلی عمل کنند. در عین حال، مشارکت آنان در حفظ امنیت و ثبات مرزی، یکی از عوامل کلیدی در مدیریت تهدیدها به شمار می‌رود.

یکی از ساکن منطقه مرزی می‌گوید: اگر به مردم اعتماد شود و از ظرفیت آن‌ها استفاده شود، مرز می‌تواند به فرصت تبدیل شود. ما هم به امنیت کشور کمک می‌کنیم و هم به رونق اقتصادی.

در سطح کلان، به نظر می‌رسد که نگاه به مرزها در حال تغییر است. در گذشته، تمرکز بیشتر بر جنبه‌های امنیتی بود، اما اکنون بعد اقتصادی و توسعه‌ای نیز به همان اندازه اهمیت یافته است. این تغییر رویکرد، به‌ویژه در شرایطی که کشور با محدودیت‌های خارجی مواجه است، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده اقتصادی ایران داشته باشد.

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که تحقق این هدف، نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و اتخاذ سیاست‌های یکپارچه است. آن‌ها تأکید می‌کنند که بدون برنامه‌ریزی دقیق و سرمایه‌گذاری هدفمند، ظرفیت‌های مرزی به‌طور کامل فعال نخواهد شد.

بی تردید مرزها در شرایط کنونی، بیش از آنکه صرفاً خطوط جغرافیایی باشند، به نقاطی راهبردی در معادلات اقتصادی و امنیتی تبدیل شده‌اند. تجربه نشان می‌دهد که در مواجهه با فشارهای خارجی، کشورهایی موفق‌تر عمل می‌کنند که بتوانند از ظرفیت‌های پیرامونی خود به‌درستی استفاده کنند. در این میان، استان‌های مرزی ایران این امکان را دارند که به «سوپاپ اطمینان» اقتصاد کشور تبدیل شوند؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌ها تقویت، مدیریت‌ها هماهنگ و نقش مردم محلی به رسمیت شناخته شود.

و در نهایت، پاسخ به پرسش «مرز، فرصت یا تهدید؟» به نحوه سیاست‌گذاری و اجرا بستگی دارد. اگر نگاه امنیتی و توسعه‌ای به‌صورت هم‌زمان و متوازن پیش برود، مرزها می‌توانند به فرصتی برای کاهش اثر تحریم‌ها و تقویت تاب‌آوری اقتصادی تبدیل شوند؛ در غیر این صورت، همان ظرفیت‌ها ممکن است به چالشی مضاعف بدل شوند.