به گزارش نسیم امروز، متن این یادداشت به این شرح است:

شورای فرهنگ عمومی یکی از نهادهای مهم سیاست‌گذاری، هماهنگی و هدایت فعالیت‌های فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران است که با هدف ایجاد انسجام در سیاست‌های فرهنگی و تقویت فرهنگ عمومی جامعه شکل گرفته است.

اهمیت این شورا از آن جهت است که فرهنگ عمومی صرفاً مجموعه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی و هنری نیست، بلکه مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، هنجارها، رفتارها و الگوهای زیست اجتماعی را در بر می‌گیرد.

ازاین‌رو، بررسی جایگاه قانونی، ساختار تشکیلاتی، ترکیب اعضا و نسبت این شورا با سایر نهادهای فرهنگی، برای ارزیابی میزان کارآمدی آن ضروری است.

- شورای فرهنگ عمومی در چارچوب ساختار شورای عالی انقلاب فرهنگی و با هدف سامان‌دهی و ارتقای فرهنگ عمومی کشور شکل گرفته است. مبنای فعالیت آن را باید در مصوبات و اسناد شورای عالی انقلاب فرهنگی و همچنین سیاست‌ها و ضوابط کلان فرهنگی کشور جست‌وجو کرد.

مأموریت اصلی شورا، بررسی وضعیت فرهنگی جامعه، شناسایی مسائل و آسیب‌های فرهنگی، ارائه پیشنهادهای سیاستی، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و پیگیری اجرای برنامه‌های مرتبط با فرهنگ عمومی است.

این مأموریت‌ها نشان می‌دهد که شورا نباید صرفاً به برگزاری جلسات، تصویب مصوبات یا مناسبت‌های فرهنگی محدود شود؛ بلکه باید نقش فعالی در شناخت تحولات اجتماعی، تحلیل تغییرات سبک زندگی، تقویت سرمایه اجتماعی و ارائه راهکارهای متناسب با نیازهای فرهنگی جامعه ایفا کند.

- ترکیب اعضای شورای فرهنگ عمومی، به دلیل ماهیت فرابخشی مأموریت‌های آن، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. حضور مسئولان دستگاه‌های فرهنگی، اجرایی، آموزشی، رسانه‌ای و نهادهای دینی می‌تواند زمینه هماهنگی و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف حاکمیت را فراهم کند. بااین‌حال، تناسب ترکیب اعضا با مأموریت‌های شورا صرفاً به حضور مدیران و نمایندگان دستگاه‌ها وابسته نیست؛ بلکه مستلزم برخورداری از تخصص‌های متنوع، شناخت عمیق مسائل اجتماعی و ارتباط مؤثر با بدنه جامعه است.

یکی از چالش‌های قابل تأمل، غلبه نگاه اداری و سازمانی بر ترکیب و عملکرد شورا و کم‌رنگ بودن حضور جامعه‌شناسان، پژوهشگران فرهنگی، متخصصان ارتباطات، فعالان اجتماعی، هنرمندان، جوانان و نمایندگان گروه‌های مرجع اجتماعی است. بنابراین، بازنگری در ترکیب اعضا و بهره‌گیری نظام‌مند از ظرفیت نخبگان و کنشگران فرهنگی می‌تواند به افزایش اعتبار کارشناسی و اثربخشی تصمیمات شورا کمک کند.

- بر اساس آیین‌نامه داخلی شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب جلسه ۸۸۹ مورخ 18 مهر ماه 1402 شورای فرهنگ عمومی در زمره شوراهای وابسته به شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته و در ارتباط با ستاد راهبری و نظارت فرهنگی و اجتماعی فعالیت می‌کند.

بنابراین، جایگاه این شورا در ساختار حکمرانی فرهنگی کشور، جایگاهی تخصصی و مأموریت‌محور است و باید در چارچوب سیاست‌ها و اسناد بالادستی شورای عالی ایفای نقش کند.

از سوی دیگر، ارتباط شورا با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، صداوسیما، وزارت آموزش‌وپرورش، نهادهای دینی و سایر دستگاه‌های فرهنگی، مستلزم تقسیم کار روشن و سازوکار مشخص هماهنگی است. در غیر این صورت، احتمال موازی‌کاری، تعدد تصمیم‌گیران و پراکندگی مسئولیت‌ها افزایش می‌یابد.

بنابراین ضرورت دارد شورای فرهنگ عمومی به جای ورود مستقیم به وظایف اجرایی دستگاه‌ها، نقش هماهنگ‌کننده، سیاست‌پشتیبان، مسئله‌شناس و ناظر بر تحقق اهداف فرهنگی را تقویت کند.

- تحولات شتابان اجتماعی، گسترش فضای مجازی، تغییر الگوهای ارتباطی، تنوع سبک‌های زندگی، تحولات نسلی و تأثیرپذیری فرهنگ عمومی از جریان‌های جهانی، ضرورت بازنگری در ساختار و شیوه فعالیت شورای فرهنگ عمومی را دوچندان کرده است. ساختاری که عمدتاً بر جلسات رسمی، گزارش‌های دستگاهی و تصمیم‌گیری‌های اداری متکی باشد، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی پیچیدگی‌های فرهنگی جامعه امروز باشد.

شورا باید از رویکرد مناسبت‌محور و واکنشی به رویکرد مسئله‌محور، آینده‌نگر و مبتنی بر شواهد حرکت کند. ایجاد نظام رصد و پایش تحولات فرهنگی، استفاده از داده‌های معتبر، تشکیل کارگروه‌های تخصصی و موضوعی، توسعه ارتباط با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های مردمی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند کارآمدی ساختار شورا را افزایش دهد.

در مجموع، شورای فرهنگ عمومی از جایگاه نهادی مشخص در ساختار سیاست‌گذاری فرهنگی کشور برخوردار است؛ اما برخورداری از جایگاه قانونی به‌تنهایی تضمین‌کننده اثربخشی آن نیست.

تحقق مأموریت‌های شورا مستلزم بازنگری در ترکیب اعضا، شفاف‌سازی حدود اختیارات و مسئولیت‌ها، تقویت دبیرخانه کارشناسی، ایجاد ارتباط منسجم با نهادهای فرهنگی و اجتماعی و استقرار نظام ارزیابی عملکرد است.

همچنین ضروری است مشارکت نخبگان، جوانان و گروه‌های اجتماعی در فرایند تصمیم‌سازی تقویت شود.

معیار موفقیت شورا نه تعداد جلسات و مصوبات، بلکه به میزان تأثیرگذاری تصمیمات آن بر بهبود شاخص‌های فرهنگ عمومی، افزایش سرمایه اجتماعی، تقویت همبستگی اجتماعی و پاسخگویی به مسائل واقعی جامعه باشد.

به بیان دیگر، شورای فرهنگ عمومی باید از یک ساختار عمدتاً هماهنگ‌کننده و اداری به نهادی پویا، مسئله‌شناس، دانش‌پایه و اثرگذار در حکمرانی فرهنگی ارتقا یابد.