به گزارش نسیم امروز ، متن کامل این یادداشت به این شرح است:

سال‌هاست هرگاه سخن از آب به میان می‌آید، نخستین پاسخ، اجرای پروژه‌های تأمین آب، انتقال، سدسازی یا افزایش ظرفیت شبکه‌هاست؛ پروژه‌هایی که بدون تردید ضروری‌اند، اما شاید تمام صورت مسئله را توضیح نمی‌دهند.

در یک سوی ماجرا، طرح‌های بزرگ تأمین آب مطرح است؛ پروژه‌هایی که برای تأمین آب شرب شهرها و روستاها، توسعه زیرساخت‌ها و عبور از تنش آبی دنبال می‌شوند و اعتبار و زمان قابل توجهی می‌طلبند. اما در سوی دیگر، واقعیتی قرار دارد که نمی‌توان آن را پشت اعداد و پیشرفت فیزیکی پروژه‌ها پنهان کرد: مردمی که در برخی مناطق هنوز با دشواری جدی برای دسترسی به آب مواجه‌اند.

کهنه‌جلگه نمونه روشنی از همین تناقض است؛ منطقه‌ای که مسئله آب برای مردم آن به یک دغدغه روزمره تبدیل شده و حتی استاندار خراسان شمالی درباره محدودیت شدید آب در این منطقه ابراز نگرانی کرده است.

این واقعیت یک پرسش اساسی را پیش روی مدیریت استان قرار می‌دهد: آیا مسئله آب خراسان شمالی فقط کمبود منابع است یا ضعف در مدیریت، توزیع و الگوی مصرف نیز سهم مهمی در شکل‌گیری این بحران دارد؟

پاسخ به این پرسش، نیازمند نگاهی فراتر از ساخت یک پروژه جدید است. اگر منابع محدودند، باید مشخص شود چه میزان از آب موجود با چه کیفیتی و با چه میزان اتلاف به مقصد می‌رسد. اگر شبکه‌های انتقال و توزیع فرسوده‌اند، هزینه اصلاح آنها در مقایسه با هزینه اجرای طرح‌های جدید چقدر است؟ و اگر بخش قابل توجهی از منابع آب در کشاورزی مصرف می‌شود، آیا الگوی کشت و شیوه‌های آبیاری متناسب با واقعیت اقلیمی امروز استان است؟

موضوع البته فقط چند روستا یا چند شبکه آبرسانی نیست. امروز آب با آینده روستاها گره خورده است. روستایی که آب پایدار نداشته باشد، به‌تدریج جمعیت، تولید و فرصت‌های اقتصادی خود را از دست می‌دهد. مهاجرت از روستاها نیز فقط جابه‌جایی جمعیت نیست؛ می‌تواند به تشدید حاشیه‌نشینی، افزایش فشار بر خدمات شهری و از دست رفتن ظرفیت‌های تولیدی مناطق روستایی منجر شود.

از سوی دیگر، کشاورزی خراسان شمالی نیز بدون بازنگری در مصرف آب، با آینده‌ای دشوار روبه‌رو خواهد بود.

نمی‌توان از یک سو از ضرورت حفظ تولید و اشتغال کشاورزی سخن گفت و از سوی دیگر، نسبت به محدودیت منابع آبی بی‌تفاوت بود. سیاست آب باید میان تولید، معیشت، محیط زیست و حق دسترسی مردم به آب شرب تعادل برقرار کند.

در این میان، کیفیت حکمرانی آب نیز باید به اندازه میزان بارندگی و ظرفیت منابع مورد توجه قرار گیرد. ممکن است استانی با منابع محدود مواجه باشد، اما نحوه تخصیص همین منابع محدود می‌تواند تفاوت بزرگی در زندگی مردم ایجاد کند. اولویت‌بندی آب شرب، شفافیت در تخصیص منابع، کاهش هدررفت شبکه، نظارت بر برداشت‌های غیرمجاز و توجه به مناطق کم‌برخوردار، بخشی از همان مدیریتی است که می‌تواند آثار کم‌آبی را کاهش دهد.

بنابراین، هر ارزیابی از وضعیت آب استان باید علاوه بر میزان منابع موجود، عملکرد شبکه مدیریت و توزیع آب را نیز اندازه‌گیری کند.

از سوی دیگر، نباید اجازه داد فاصله میان پروژه‌های بزرگ و نیازهای فوری مردم به یک شکاف دائمی تبدیل شود.

اجرای یک طرح چند هزار میلیاردی زمانی برای مردم معنا پیدا می‌کند که نتیجه آن در نهایت بهبود دسترسی خانوارها به آب پایدار باشد. روستایی که با تانکر آب‌رسانی می‌شود یا خانواده‌ای که برای تأمین آب روزانه خود با مشکل مواجه است، نمی‌تواند صرفاً با شنیدن خبر پیشرفت فیزیکی یک پروژه بزرگ، آینده مطمئنی برای خود تصور کند.

معیار موفقیت سیاست‌های آبی، نه فقط میزان اعتبار هزینه‌شده یا درصد پیشرفت پروژه‌ها، بلکه تغییری است که در کیفیت و پایداری زندگی مردم ایجاد می‌شود.

از همین منظر، لازم است مسئله آب در تصمیم‌گیری‌های استان به یک موضوع فرابخشی تبدیل شود. استانداری، شرکت‌های آب و فاضلاب و آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، محیط زیست، فرمانداری‌ها و حتی مدیریت شهری و روستایی، هر کدام بخشی از این زنجیره را در اختیار دارند.

اگر هر دستگاه تنها از زاویه مأموریت سازمانی خود به آب نگاه کند، تصویر کاملی شکل نخواهد گرفت. آب باید در کنار بودجه، اشتغال، کشاورزی، مهاجرت و توسعه منطقه‌ای دیده شود؛ زیرا بحران آب می‌تواند بسیاری از این حوزه‌ها را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.

پرسش اصلی برای امروز خراسان شمالی این است که آیا پیش از رسیدن به مرحله بحرانی، برای مدیریت این زنجیره به‌هم‌پیوسته برنامه‌ای روشن و قابل سنجش وجود دارد؟

بنابراین، مسئله اصلی فقط این نیست که چه پروژه آبی دیگری باید ساخته شود؛ پرسش مهم‌تر این است که آب موجود چگونه مدیریت، توزیع و مصرف می‌شود و برای آینده چه برنامه‌ای داریم؟ پروژه‌ها لازم‌اند، اما کافی نیستند.

خراسان شمالی به یک «نقشه جامع آب» نیاز دارد؛ نقشه‌ای که همزمان تأمین، توزیع، کاهش هدررفت، اصلاح الگوی مصرف، کشاورزی، توسعه روستایی و پیامدهای اجتماعی کم‌آبی را ببیند. اگر آب را صرفاً یک پروژه عمرانی بدانیم، شاید بتوانیم چند کیلومتر خط انتقال یا یک مخزن جدید بسازیم؛ اما اگر آن را مسئله‌ای برای آینده استان بدانیم، باید درباره ماندگاری مردم، امنیت غذایی، مهاجرت و زیست‌پذیری روستاها نیز تصمیم بگیریم.

آب، فقط چیزی نیست که از یک لوله عبور می‌کند؛ آب، بخشی از آینده خراسان شمالی است که باید به آن توجه مضاعفی داشت.