به گزارش نسیم امروز،‌این رخدادی می‌تواند جایگاه این استان را در نقشه جهانی هنر-صنعت فرش بیش از پیش تثبیت کند.

این دستاورد که با تأیید یونسکو به ثبت رسیده، نه‌تنها بیانگر اصالت و غنای فرهنگی این هنر بومی است، بلکه ظرفیت‌های اقتصادی قابل توجهی را نیز پیش‌روی منطقه قرار می‌دهد.

فرش دو روی تمام ابریشم دویدوخ به دلیل ویژگی منحصربه‌فرد خود، یعنی قابلیت استفاده از هر دو سمت با طرحی کامل و قابل مشاهده، در زمره کمیاب‌ترین و ارزشمندترین نمونه‌های فرش دستباف جهان قرار دارد. استفاده از نخ خالص ابریشم، ظرافت در بافت، ریزنقشی‌های دقیق و بهره‌گیری از نقوش اصیل منطقه‌ای، این فرش را به اثری هنری بدل کرده که حاصل دهه‌ها تجربه و انتقال سینه‌به‌سینه مهارت میان نسل‌های مختلف بافندگان است.

کارشناسان در فرآیند ثبت جهانی این اثر، بر مؤلفه‌هایی همچون پیوند عمیق آن با هویت بومی، نقش مؤثر در اقتصاد خانوارهای روستایی، مشارکت گسترده اعضای خانواده در تولید و نیز سبک خاص طراحی و رنگ‌بندی تأکید کرده‌اند. همین عوامل موجب شد تا فرش دویدوخ در فهرست میراث جهانی جای گیرد و به‌عنوان سرمایه‌ای فرهنگی برای ایران شناخته شود.

با این حال، در پشت این موفقیت جهانی، واقعیت‌های دشوار زندگی بافندگان همچنان پابرجاست. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که فاصله‌ای قابل توجه میان «ثبت جهانی» و «وضعیت معیشتی تولیدکنندگان» وجود دارد. بافت یک تخته فرش دو روی ابریشم، ماه‌ها و گاه بیش از یک سال زمان می‌برد، اما درآمد حاصل از آن در بسیاری از موارد با میزان زحمت و مهارت صرف‌شده همخوانی ندارد.

افزایش مداوم هزینه مواد اولیه، به‌ویژه نخ ابریشم، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی بافندگان است. در شرایطی که بخش عمده سرمایه آن‌ها صرف تأمین مواد اولیه می‌شود، نبود حمایت‌های مؤثر مالی، ادامه فعالیت را برای بسیاری دشوار کرده است. این وضعیت در کنار نوسانات بازار، برخی خانواده‌ها را به سمت تولید فرش‌های ارزان‌تر و کم‌کیفیت‌تر سوق داده؛ روندی که می‌تواند در بلندمدت به اصالت این هنر آسیب وارد کند.

در حوزه حمایت‌های اجتماعی نیز مشکلات قابل توجهی وجود دارد. بسیاری از بافندگان از پوشش بیمه‌ای مناسب برخوردار نیستند یا با موانعی در تداوم آن مواجه‌اند. این در حالی است که بیمه می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای اساسی برای حفظ و تداوم این حرفه عمل کند و نقش مهمی در جذب نسل جوان ایفا نماید.

از سوی دیگر، ساختار بازار نیز به نفع تولیدکنندگان نیست. وابستگی به واسطه‌ها و دلالان باعث شده سهم اصلی سود به این حلقه‌ها برسد و بافندگان کمترین بهره را از ارزش افزوده محصول خود ببرند. این مسئله، به‌ویژه در مورد محصولی با عنوان جهانی، نوعی تناقض آشکار میان ارزش فرهنگی و وضعیت اقتصادی تولیدکننده ایجاد کرده است.

در عرصه صادرات نیز چالش‌هایی جدی وجود دارد. نبود یک برند مشخص و شناخته‌شده برای فرش دویدوخ در سطح بین‌المللی، موجب شده این محصول گاه با نام‌های عمومی یا حتی به نام مناطق دیگر عرضه شود. همچنین پیچیدگی فرآیندهای اداری و گمرکی، بسیاری از تولیدکنندگان را از ورود مستقیم به بازارهای جهانی بازمی‌دارد.

ضعف در بازاریابی حرفه‌ای، حضور کم‌رنگ در نمایشگاه‌های بین‌المللی و بهره‌نگرفتن از ظرفیت‌های تجارت الکترونیک نیز از دیگر موانع توسعه صادرات این فرش به شمار می‌رود. در حالی که بازارهای جهانی نسبت به محصولات اصیل و دست‌ساز علاقه‌مند هستند، نبود زیرساخت‌های مناسب باعث شده این فرصت‌ها به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.

با این وجود، ثبت جهانی دویدوخ می‌تواند نقطه عطفی برای توسعه اقتصادی خراسان شمالی باشد. این هنر، ظرفیت بالایی برای ارزآوری، ایجاد اشتغال و تقویت گردشگری دارد. طراحی تورهای بازدید از کارگاه‌های بافت، برگزاری جشنواره‌های تخصصی و ایجاد مراکز دائمی عرضه، می‌تواند به رونق این حوزه کمک کند.

همچنین توسعه زنجیره ارزش این محصول، از تأمین مواد اولیه تا بسته‌بندی و صادرات، می‌تواند فرصت‌های شغلی متعددی ایجاد کند. نقش زنان روستایی در این میان بسیار پررنگ است و تقویت این صنعت می‌تواند به توانمندسازی اقتصادی آن‌ها منجر شود.

ثبت جهانی فرش دویدوخ اگرچه یک پیروزی فرهنگی برای ایران است، اما در صورت نبود سیاست‌گذاری دقیق، می‌تواند به یک دستاورد صرفاً نمادین تبدیل شود. آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تبدیل این عنوان جهانی به یک «مزیت واقعی اقتصادی» برای بافندگان است.

اگر حمایت‌های هدفمند، اصلاح ساختار بازار، حذف واسطه‌های غیرضروری و توسعه برندینگ بین‌المللی به‌صورت جدی دنبال نشود، شکاف میان «افتخار جهانی» و «معیشت محلی» عمیق‌تر خواهد شد؛ شکافی که در نهایت می‌تواند آینده این هنر اصیل را با تهدید مواجه کند