به گزارش نسیم امروز، کویر برای خراسانشمالی بخشی از جغرافیای طبیعی استان است که در سالهای اخیر، نگاهها به ظرفیتهای گردشگری، اقتصادی و زیستمحیطی آن بیشتر شده است.
اکنون مدیریت استان میگوید که توسعه این مناطق، پیش از آنکه به گسترش فعالیتهای گردشگری و اقتصادی برسد، نیازمند شناخت دقیق ظرفیتها، آسیبپذیریها و الزامات امنیتی است.
طاهر رستمی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار خراسانشمالی، در نشست کمیسیون امنیت کویر استان با تأکید بر ضرورت تقویت حفاظت از مناطق کویری گفت : برای این پهنهها باید شناسنامه امنیتی تهیه شود؛ سندی که قرار است تصویری روشن از ظرفیتها، تهدیدهای احتمالی و الزامات حفاظتی مناطق کویری ارائه دهد.
به گفته او، پهنه کویری خراسانشمالی از شهرستانهای گرمه و جاجرم تا اسفراین و بام و صفیآباد امتداد دارد و علاوه بر ارزشهای طبیعی و زیستمحیطی، ظرفیتهایی برای توسعه گردشگری، ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی جوامع محلی در خود جای داده است.
مسئله اصلی از نگاه معاون سیاسی امنیتی و اجتماعی استاندار خراسان شمالی، چگونگی استفاده از این ظرفیتهاست.
توسعه گردشگری کویر، کویرنوردی و آفرودسواری میتواند گردشگران بیشتری را به مناطق کمتر برخوردار جذب کند و برای ساکنان پیرامون کویر فرصتهای اقتصادی ایجاد کند؛ اما همین فعالیتها، اگر بدون شناخت کافی از شرایط منطقه و بدون هماهنگی با دستگاههای مسئول انجام شوند، میتوانند پیامدهایی برای محیطزیست، امنیت و حتی امدادرسانی داشته باشند.
رستمی تأکید کرده است که تهیه شناسنامه امنیتی به معنای محدود کردن فعالیتهای اقتصادی و گردشگری نیست. هدف، به گفته او، ایجاد بستری برای فعالیت ایمن و پایدار است؛ به این معنا که پیش از توسعه فعالیتها، مشخص شود هر منطقه چه ظرفیتهایی دارد، با چه آسیبهایی روبهرو است و چه ملاحظاتی باید در آن رعایت شود.
این رویکرد میتواند برنامهریزی در مناطق کویری را از تصمیمهای کلی و یکسان به سمت برنامهریزی متناسب با شرایط هر منطقه سوق دهد.
در چنین مدلی، دستگاههای اجرایی و نهادهای مسئول میتوانند بر اساس شناخت دقیقتر از جغرافیا و شرایط هر بخش، وظایف خود را تعریف کنند و میان توسعه، حفاظت و امنیت هماهنگی ایجاد شود.
یکی دیگر از محورهای مورد تأکید معاون استاندار، نقش جوامع محلی است. ساکنان پیرامون کویر معمولاً شناختی مستقیم و تجربی از مسیرها، شرایط طبیعی و ویژگیهای منطقه دارند؛ ظرفیتی که میتواند در حفاظت، اطلاعرسانی، امدادرسانی و حتی توسعه گردشگری مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، مشارکت مردم زمانی میتواند پایدار باشد که منافع آن برای جامعه محلی نیز قابل مشاهده باشد. اگر ساکنان مناطق کویری تنها به عنوان نیروی حفاظتی دیده شوند اما سهمی از منافع اقتصادی گردشگری نداشته باشند، مشارکت اجتماعی نیز نمیتواند به ظرفیت پایدار توسعه تبدیل شود. از همین رو، تعریف سازوکار مشخص برای حضور جوامع محلی در اقتصاد گردشگری کویر اهمیت پیدا میکند.
رستمی همچنین بر فعالسازی و تقویت پایگاههای بسیج مردمی در مناطق کویری تأکید کرده و همکاری میان ظرفیتهای مردمی، دستگاههای اجرایی و انتظامی را بخشی از افزایش ضریب امنیت این مناطق دانسته است.
در کنار مسائل امنیتی، موضوع فعالیت تورهای گردشگری نیز مورد توجه قرار گرفته است.
معاون استاندار خراسان شمالی تأکید کرد: گردشگران و تورلیدرهایی که در مناطق کویری فعالیت میکنند باید مجوزهای لازم را دریافت کنند و برنامههای آنان مطابق ضوابط تعیینشده اجرا شود. به گفته او، فعالیتهای بدون مجوز و بدون اطلاع دستگاههای مسئول میتواند علاوه بر آسیبهای محیطزیستی، مشکلاتی برای امنیت و امدادرسانی ایجاد کند.
این موضوع در مناطق کویری اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا فاصله زیاد از مراکز شهری، دشواری دسترسی به برخی نقاط، شرایط متغیر جوی و احتمال گمشدن یا بروز حادثه، امدادرسانی را پیچیدهتر از بسیاری از مقاصد گردشگری معمول میکند. بنابراین، ثبت مسیرها، مشخص بودن مقصد گروههای گردشگری و هماهنگی میان دستگاههای مسئول میتواند بخشی از الزامات مدیریت این مناطق باشد.
آنچه در طرح «شناسنامه امنیتی کویر» اهمیت دارد، فراتر از یک سند اداری است. اگر این شناسنامه صرفاً به فهرستی از محدودیتها و ممنوعیتها تبدیل شود، ممکن است با هدف رونق گردشگری و اقتصاد محلی فاصله بگیرد. اما اگر به عنوان یک سند مشترک برای شناخت ظرفیت، تعیین کاربری، حفاظت محیطزیست، مدیریت گردشگران و پیشبینی امدادرسانی تدوین شود، میتواند به ابزار برنامهریزی تبدیل شود.
مسئله اساسی، ایجاد توازن میان سه هدف است: حفاظت از کویر، تأمین امنیت و بهرهبرداری اقتصادی. هر یک از این اهداف بدون دو هدف دیگر میتواند ناقص باشد. حفاظت بدون توسعه اقتصادی ممکن است انگیزه مشارکت جوامع محلی را کاهش دهد؛ توسعه بدون حفاظت میتواند به تخریب منابع طبیعی منجر شود و گردشگری بدون سازوکار امنیتی نیز خطرپذیری فعالیتها را افزایش میدهد.
از این منظر، موفقیت سیاست جدید مدیریت کویر بیش از آنکه به تعداد جلسات یا اسناد وابسته باشد، به نحوه اجرای آن بستگی خواهد داشت. اگر شناسنامه امنیتی با اطلاعات محیطزیستی، مسیرهای گردشگری، ظرفیت امدادرسانی، مناطق حساس، ضوابط آفرود و نقش جوامع محلی پیوند بخورد، میتواند پایهای برای مدیریت یکپارچه کویر باشد؛ مدیریتی که به جای نگاه کردن به کویر به عنوان یک منطقه صرفاً حفاظتی، آن را به عنوان یک ظرفیت طبیعی، اقتصادی و اجتماعی در نظر میگیرد.
لازم به یادآوری است : مناطق کویری خراسانشمالی در سالهای اخیر به تدریج در کانون توجه برنامههای گردشگری طبیعی و توسعه اقتصادی استان قرار گرفتهاند.
شهرستانهای گرمه، جاجرم، اسفراین و بام و صفیآباد، هر یک بخشی از این پهنه طبیعی را دربر میگیرند و ظرفیتهایی در حوزه طبیعتگردی و فعالیتهای اقتصادی پیرامون آن دارند.
افزایش توجه به کویرنوردی، تورهای طبیعتگردی و آفرود، در کنار ضرورت حفاظت از منابع طبیعی، باعث شده است موضوع مدیریت، نظارت، ایمنی و امنیت این مناطق بیش از گذشته در دستور کار مدیریت استان قرار گیرد.
