به گزارش نسیم امروز ، متن این یادداشت به این شرح است:
در روزگاری که بسیاری از استانهای کشور برای جذب گردشگر به دنبال خلق جاذبههای مصنوعی هستند، خراسان شمالی از موهبتی برخوردار است که ریشه در تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردمانی دارد که قرنها با طبیعت زیستهاند.
جامعه عشایری این استان، با آداب و رسوم اصیل، موسیقی مقامی، پوشاک رنگارنگ، غذاهای محلی، صنایعدستی ارزشمند و شیوه زندگی مبتنی بر کوچ، یکی از مهمترین ظرفیتهای مغفولمانده توسعه گردشگری به شمار میرود. ظرفیتی که اگر با برنامهریزی علمی و نگاه اقتصادی همراه شود، میتواند به یکی از موتورهای محرک توسعه پایدار استان تبدیل شود.
خراسان شمالی با حضور ایلهای کرمانج، ترک و تات و همچنین وجود هزاران خانوار عشایری که هر ساله میان ییلاق و قشلاق در حرکت هستند، یکی از استانهای شاخص کشور در حوزه فرهنگ عشایری محسوب میشود.
زندگی در سیاهچادرها، کوچ فصلی، دامداری سنتی، تولید لبنیات طبیعی، بافت قالی، گلیم، جاجیم و سفرههای کردی، همه و همه تجربهای متفاوت برای گردشگر داخلی و خارجی ایجاد میکند؛ تجربهای که در بسیاری از کشورهای دنیا با هزینههای سنگین بازآفرینی میشود، اما در خراسان شمالی بهصورت طبیعی وجود دارد.
گردشگری عشایری تنها بازدید از یک سیاهچادر نیست، بلکه روایت زندهای از سبک زندگی ایرانی است.
گردشگر امروز به دنبال تجربه است؛ تجربه دوشیدن دام، پخت نان محلی، شنیدن موسیقی دوتار، شرکت در مراسم آیینی، آشنایی با گیاهان دارویی و همنشینی با خانوادههای عشایری. این تجربه میتواند علاوه بر ایجاد درآمد برای عشایر، موجب حفظ فرهنگ بومی و جلوگیری از فراموشی سنتهای ارزشمند شود.
از منظر اجتماعی نیز توسعه گردشگری عشایری آثار قابل توجهی دارد. ایجاد اشتغال برای جوانان عشایر، افزایش درآمد خانوارها، کاهش مهاجرت به شهرها، حفظ هویت فرهنگی و تقویت حس تعلق به سرزمین از جمله مهمترین پیامدهای مثبت این نوع گردشگری است.
همچنین زنان عشایر که نقش مهمی در تولید صنایعدستی و فرآوردههای لبنی دارند، میتوانند سهم بیشتری در اقتصاد خانواده ایفا کنند.
با این حال، این ظرفیت ارزشمند همچنان با موانع متعددی روبهرو است. مهمترین چالش، ضعف زیرساختهاست. بسیاری از مناطق عشایری استان از راه مناسب، تابلوهای راهنما، اینترنت، سرویسهای بهداشتی، اقامتگاههای استاندارد و خدمات امدادی برخوردار نیستند. نبود این امکانات، حضور گردشگران را دشوار و گاه غیرممکن میکند.
از سوی دیگر، نبود بستههای حرفهای گردشگری و ضعف در معرفی ظرفیتهای عشایری باعث شده است که حتی بسیاری از مردم ایران نیز شناخت دقیقی از جاذبههای عشایری خراسان شمالی نداشته باشند. در حالی که شبکههای اجتماعی و رسانههای نوین میتوانند نقش مهمی در معرفی این ظرفیت ایفا کنند، سهم استان از تبلیغات ملی و بینالمللی همچنان محدود است.
یکی دیگر از موانع، نبود سرمایهگذاری هدفمند است. بخش خصوصی زمانی وارد این حوزه میشود که امنیت سرمایهگذاری، حمایتهای دولتی و برنامههای بلندمدت وجود داشته باشد.
در حال حاضر بسیاری از ظرفیتهای گردشگری عشایری استان به دلیل نبود تسهیلات مالی، آموزشهای تخصصی و حمایتهای لازم، بدون استفاده باقی ماندهاند.
از سوی دیگر، توسعه گردشگری نباید به قیمت آسیب دیدن فرهنگ عشایری تمام شود. تجربه برخی مناطق کشور نشان داده است که اگر گردشگری بدون ضابطه گسترش یابد، اصالت فرهنگی، سبک زندگی و حتی محیطزیست مناطق عشایری با تهدید روبهرو خواهد شد.
بنابراین توسعه این بخش باید بر پایه اصول گردشگری پایدار، مشارکت مستقیم جامعه عشایری و حفظ ارزشهای فرهنگی شکل بگیرد.
خراسان شمالی این ظرفیت را دارد که با طراحی مسیرهای گردشگری عشایری، برگزاری جشنوارههای کوچ، نمایشگاههای صنایعدستی، تورهای آموزشی و معرفی غذاهای سنتی، به یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی کشور تبدیل شود. تحقق این هدف نیازمند همکاری دستگاههای اجرایی، ادارهکل میراث فرهنگی، امور عشایر، شهرداریها، رسانهها و بخش خصوصی است.
آنچه مسلم است این است که گردشگری عشایری برای خراسان شمالی تنها یک فعالیت تفریحی نیست، بلکه فرصتی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.
استانی که همواره از کمبود سرمایهگذاری و نرخ بالای بیکاری رنج برده، میتواند با بهرهگیری از این ظرفیت بومی، زنجیرهای از اشتغال در حوزه اقامت، حملونقل، صنایعدستی، تولیدات محلی و خدمات گردشگری ایجاد کند.
موفقیت در این مسیر مستلزم تدوین یک سند جامع توسعه گردشگری عشایری، تقویت زیرساختها، آموزش جوامع محلی، جذب سرمایهگذاران و معرفی گسترده ظرفیتهای استان در سطح ملی و بینالمللی است.
اگر چنین رویکردی با نگاه علمی و آیندهنگر دنبال شود، عشایر خراسان شمالی نهتنها حافظان فرهنگ و هویت ایرانی خواهند بود، بلکه به یکی از مهمترین بازیگران اقتصاد گردشگری استان نیز تبدیل خواهند شد.
