سه شنبه, 20 آذر 1397 05:54

دوشنبه, 21 اسفند 1396 ساعت 09:36
  • .

باباموسی؛ کوهی مهربان با کوهی از مشکلات !

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

دکتر حسین انصاری مود در یادداشتی به کوه باباموسی و نامهربانی هایی که این کوه در سالهای متمادی تحمل کرده؛‌ پرداخته است.

به گزارش نسیم امروز به نقل از روزنامه نسیم خراسان شمالی، در این یادداشت آمده است:

برای ما بجنوردی‌ها به خصوص نسل دهه بیست و سی، کوه باباموسی مظهر و نماد زیبایی و صبوری و یادآور خاطره‌های گوناگون است. مدتی است در این اندیشه بودم تا با نگرشی عمیق در مورد این «سنگ صبور طبیعی» کند و کاوی  داشته باشم و بر این باورم که بسیاری از همشهریان عزیز نیز با من هم فکر  هستند و وجوه مشترک زیادی در بیان مطالبی که عنوان می‌کنم داریم.

صخره‌های باشکوه باباموسی در شمال شرقی دشت بجنورد از دوره کرتاسه (kertaseh) زمین شناسی قد علم کرده  و بلندترین نقطه آن 1503 متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

توپوگرافی این کوه به نحوی است که از هر گوشه شهر که به سمت شمال نظاره کنیم با کوهی خشک و بظاهر فاقد حتی کمترین پوشش گیاهی و کاملاً صخره‌ای روبرو هستیم ولی در حقیقت این چنینن نیست زیرا مجموعه‌ای از زیبایی و تضاد در دل دره‌ها و بر فراز صخره‌های آن هویداست که باید با نگاهی ویژه جستجوگر آن بود؛ به طور مثال وجود درختان انجیر کهنسال در لابلای صخره‌ها و دره‌ها، یادگارهایی از دوران خاص است که نشان می هد پوشش گیاهی غنی  و در عین حال زیبا، در این کوه وجود داشته است. اما نگاه به باباموسی برای نسل ما که در دهه‌های اخیر شاهد تغییرات فزاینده در جهت تخریب این کوه بوده‌اند همان نگرش قدیمی است که حسان العجم ادبیات فارسی یعنی «خاقانی شروانی» در وصف خرابه‌های بیستون بیان نموده است؛ هرچند که بیستون نماد حکومت است و باباموسی دیوار باشکوه طبیعی و هدیه خداوند؛ اما معتقدم که این کوه، سنگ صبور مردم دیار ما است و امروز آنچنان بر پیکر رسایش، از همه سو تاخته‌اند که احساس می‌کنم کاش وجه تسمیهشخصیتی به نام «باباامان» را که در ضلع شرقی کوه باباموسی آرمیده است، به این سازه طبیعی اختصاص می‌دادند که بابا : امان، امان، امان از ظلم و جور انسان‌های امروزی از سوی دیگر به نظر می‌رسد قصیده معروف: «هان ای دل عبرت بین» سروده خاقانی، برای این کوه نیز مصداق پیدا کرده است بویژه آن جا که خاقان می‌فرماید:

بر دیده من خندی که اینجا زچه می‌گرید / گریند برآن دیده که اینجا نشود گریان

اما در لابلای کتب تاریخی، نام باباموسی را کمتر می‌توان یافت؛ مستند قابل ذکری هم مشاهده نکرده‌ام؛ اما در دوران ناصرالدین شاه، محمد حسن خان صنیع الدوله (اعتمادالسلطنه) از کوه باباموسی در شمال شرق بجنورد نام برده است و در همان سال‌ها یعنی 1286 هجری قمری «علی نقی حکیم الممالک» در دیدار از بجنورد، کوه‌های شمال این شهر را نخجیرگاه بیان کرده است.

اکنون باباموسی با نگاه‌های سؤال برانگیز گوناگون به شهر و دشت بجنورد می‌نگرد، لذا امیدواریم بازگوئی وضعیت رقت بار این کوه بتواند مسئولان و دست اندرکاران را به انجام وظایف محوله برای حفظ اندک سرمایه‌های باقیمانده زیست محیطی آن ترغیب نماید.

بهار سال 1345 به اتفاق جمعی از همکلاسی‌های دبیرستانی برای نخستین بار عازم این قلّه شدیم هدف اصلی ما تفریح بود ولی من و یکی از دوستانم برای تهیه «هر بار یوم» که درس کلاسی ما بود نمونه‌های گیاهان را جمع آوری می‌کردیم؛ با دیدن پرندگانی نظیر گنجشک، کبک، شاهین، باز و ... و جانورانی مانند قوچ، میش، گراز، کفتار و همچنین انواع گل‌ها و گیاهان معطر دارویی به اهمیت طبیعت بکر و غنی این کوه پی بردم. کوهنوردانی که در سه دهه اخیر در این مسیر گشت و گذار داشته‌اند، صحت ادعای بنده را تأیید می‌کنند؛ اما امروز نه تنها از آن طراوت و سرسبزی قابل افتخار خبری نیست بلکه تغییرات و تخریب‌های وحشتناکی در این حوزه اتفاق افتاده است به گونه‌ای که انسان تصور می‌کند، آنچه در پنجاه سال قبل در کوه باباموسی دید، افسانه دای بیش نیست.

امروز وقتی از یال غربی به کوه باباموسی نگاه می‌کنیم، محل وسیعی مربوط به سوزاندن و دفن همیشگی زباله‌های شهری را مشاهده می‌کنیم. سوزاندن و دفن زباله‌ها باعث نفوذ شیرابه‌های زباله به اعماق زمین و رسوخ آن در طبقات آهکی شده و آلودگی چشمه‌ها و منابع آبی اطراف، بخصوص روستاهای علی آباد و باباامان را به همراه دارد، از طرف دیگر آلودگی ناشی از سوزاندن زباله‌ها و غبار و دود، خطرات خاص خودش را به همراه دارد. ای کاش جمعی از مسئولان به این منطقه می‌رفتند و از نزدیک شاهد این مصیبت می‌شدند و برای نجات کوه که در واقع نجات مردم است چاره‌ای می‌اندیشیدند.

 بحث در مورد این وضع نابسامان، چند سالی است که نقل قول همه مردم بویژه محافل علمی، زیست محیطی و کارگروه‌های متعدد بهداشت و سلامت است. اما با این وجود، متاسفانه ابعاد فاجعه هر روز گسترده‌تر می‌شود. یکی دیگر از صحنه‌های دلخراش، حضور همیشگی زباله گردهایی است که این مکان سراسر آلوده را به عنوان منبع کسب درآمد انتخاب کرده‌اند. وجود سگ‌های ولگرد و خطرناک، کلاغ‌ها و حشرات و خزندگان و جانوران موذی دیگر مانند مگس، انواع پشه، موش، شغال، روباه نیز دنیای رنگارنگ و عجیب و سرچشمه انتقال بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوانات است و به راستی قدم گذاشتن در این مکان و مواجه شدن با چنین صحنه‌های رقت بار و تأسف برانگیز، هر انسان دلسوز و باوجدان را سخت دلگیر می‌کند اما ناملایمات به همین‌ها ختم نمی‌شود.

 اندکی دورتر در کنار زخم‌های کوچک و سفید رنگ، معدن سنگ‌های مرمر قرار دارد که تخریب وسیعی را بر پیکر نحیف طبیعت تحمیل نموده است. کمی آن طرف تر متوجه تخریب قسمتی دیگز از کوه می‌شویم که باصطلاح بر ای داشتن فرودگاه امر شده بود که شانه باباموسی را قدری کوتاهتر کنند که بعداً مشخص شد با شرایط فعلی فرودگاه بجنورد، این قضیه، سرابی بیش نبوده و هنوز بحث و جدل در این مورد ادامه دارد؛ ناگفته نماند که به برکت این کوه تراشی بعضی‌ها صاحب سنگ شکن و محصولات مفت و مجانی شن و ماسه شدند و این ضرب المثل تداعی شد که تَغاری بشکند جهان گردد به کام کاسه لیسان». اما در پای کوه بابا موسی که تا چندی قبل، از وجود خون آبه های کشتارگاه نگران بودیم اینک به سرعت ساخت و سازهای گوناگون و عجیب و غریب از کارخانه و کارگاه‌های صنعتی گرفته تا سالن‌های برگزاری مهمانی و تعویض روغن، مهمانسرا و رستوران‌های مدرن و سنتی، منازل مسکونی و احداث جاده صورت می‌گیرد.

ناگفته نماند تعدادی از مسئولان و تصمیم گیران خوش ذوق، آرامستان شهر را نیز در دامنه کوه باباموسی بنا نهادند تا مجموعه تضادها را کامل کرده باشند و به زبان ساده‌تر خواستند اموات هم دم خور این شخصیت بشوند. از دیگر مصیبت‌های این کوه باید از وجود تصفیه خانه فاضلاب شهری، سنگ شکن و کارخانه آسفالت نام برد که تداخل دود و آلودگی متعدد ناشی از فعالیت آن‌ها در کنار سوزاندن و دفن زباله‌ها، دل و فکر و چشم ساکنان روستاهای اطراف و بجنورد را به درد و سوزش وا می‌دارد و دل‌ها را غمگین‌تر می‌کند. غصّه دیگر این قصه آن است که محصول بسیاری از مزارع روستاهای همجوار، با استفاده از فاضلاب تصفیه شده، تولید و روانه بازار می‌گردد؛ بقیه فاضلاب تصفیه شده نیز از پایین دست کوه یعنی از جوار تپه‌های قلندر بیگ روان شده و فاجعه زیست محیطی دیگر را تسهیل می‌نماید.

احداث جاده کمربندی هم به گونه دیگری، حال و هوای باباموسی را دگرگون نموده و اخیراً متوجه موضوع جالبی شدم و آن هم اینکه بخشی از محدوده اطراف جاده که وضعیت صخره‌ای دارد، به هنگام نقشه برداری، تغییر کاربری پیدا کرده و برای مقاصد خاصی، به عنوان زمین تغییر هویت داده شده است.

اما ظهور و بروز تخریب صخره و کوه برای احداث رستوران و هتل، جدیدترین مقوله شوم و خطرناک در مورد کوه باباموسی است که در پایین دست کوه در کنار جاده بجنورد به مشهد رخ نشان داده و برخلاف موازین قانونی، مواضع و دستورات زیست محیطی ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری و ریاست محترم جمهوری مجوز کوه خواری برای ساخت هتل و رستوران، از سوی مسئولان صادر گردیده است. آنچه که در این میان نظرها را جلب می‌کند این است که این کار مجرمانه در حالی صورت گرفته که زمین‌های زیادی در مقابل این کوه تخریب شده، برای ساخت هتل و تاسیسات گردشگری وجود دارد.

اما در یال شرقی باباموسی، ماجرای جالبی به وقوع پیوسته است. تقریباً 12 سال قبل مسئولان محترم محیط زیست با کمک شهرداری بجنورد، بیاد خاطرات گذشته که گله‌های قوچ و میش، در منطقه باباموسی وجود داشت، محوطه وسیعی از کوه را با کشیدن حصاری سیمی (فنس) به پارکی با نام پردیسان اختصاص دادند و تعدادی قوچ و میش و گوزن زرد و آهو را برای تکثیر و نیز توسعه گردشگری، به این پارک آوردند اما طولی نکشید که این طرح با تغییر مدیریت در محیط زیست استان دچار چالش شد و گوزن‌های زرد به نقطه دیگری از کشور انتقال یافت؛ سال گذشته هم 50 رأس از حیوانات این پارک به دلیل عدم رسیدگی صحیح تلف شد و درد دیگری بر دردهای باباموسی افزود.

خالی از لطف نیست که بدانید برای رفع بحران پارک پردیسان بجنورد، تقاضای اداره اصولی و علمی پارک به منظور حفظ سرمایه‌های طبیعی و رونق بخشیدن به صنعت گردشگری و اشتغال زایی، چندسالی است که توسط سازمان‌های مردم نهاد و دوستدار و حامی طبیعت، به مسئولان ذیربط در استان تسلیم شده ولی تاکنون بی جواب مانده و اخیراً صحبت از تعطیلی پارک و انتقال باقیمانده حیات وحش آن به نقطه دیگری از کشور مطرح گردید و این بدان معناست که شمارش معکوس برای سپری شدن آخرین رمق‌های پارک پردیسان آغاز شده است.

این مطلب را نیز نباید فراموش کنیم که پارک زیبای باباامان قسمتی از منطقه کوهستانی باباموسی است که به لطف برادر بزرگوارش «باباامان» صاحب جاه و جمال شده است. از دیگر ویژگی‌های کوه باباموسی این است که اقشار و گروه‌های مختلف مردم بجنورد مخصوصاً کوهنورادن در تمام ایام سال بویژه روزهای تعطیل، به این ارتفاعات صعود می‌کنند و با تمام جفاهایی که در این قسمت از طبیعت صورت گرفته، همچنان به عنوان محبوب‌ترین و در عین حال زخمی‌ترین کوه خطه شرق ایران شناخته می‌شود و با سکوت و متانت توام با خون دل انسان‌ها را به تفکر و تأمّل رهنمون می‌سازد که با ادامه دست اندازی و وارد کردن ضربه‌های مهلک با عنوان‌هایی نظیر ساخت اماکن به ظاهر رفاهی که در واقع نوع جدیدی از زمین خواری و کوه خواری به شمار می‌آید موجبات شرمساری در مقابل تاریخ و نسل‌های آینده را فراهم ننمائید.

 بالاخره پایان سخن اینکه فکر می‌کنم اگر چه آغازگر رنج‌ها و آلام باباموسی هستم ولی بدون تردید همشهریان خوش ذوق و صاحبان خرد و اندیشه زیست محیطی و دلسوزان دیگر، بویژه بجنوردی‌های اصیل، از این پس با نگاه ژرف به این مقوله غم بار خواهند پرداخت و اجازه نخواهند داد آخرین نفس‌های حیات بخش و امید آفرین باباموسی با ادامه اقدامات مغایر با توسعه پایدار، قطع شود.

همچنین لازم می دانم توجه مسئولان محترم و همه نهادها و سازمان‌هایی به نوعی با مسائل ذکر شده ارتباط مستقیم و غیر مستقیم دارند را به این نکته جلب می‌کنم که با ادامه تصمیمات و اقدامات مخرب، دشت بجنورد را بیش از این با چالش‌های زیست محیطی مواجه نکنید و موجبات افزایش تنش‌های اجتماعی و بی اعتمادی و سرخوردگی مردم و بخصوص کوهنوردان و دوستداران و دغدغه مندان طبیعت را فراهم ننمائید. یادمان باشد که نبایستی برای برگزاری مجلس شادی خود، از جیب دیگران هزینه کرد.

آری چه عجب داری که اندر چمن گیتی/ جغد است پی بلبل نوحه است پی الحان

محمد حسین انصاری مود

بازدید 152 بار آخرین ویرایش در دوشنبه, 21 اسفند 1396 ساعت 09:36
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.




عناوین روزنامه‌های امروز

یادداشت ها و مقالات

گزارش تصویری








بامی1

بامی2



  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری
  • گزارش تصویری از مسابقات اسب دوانی خراسان شمالی / عکس از : حسین معمری